Բողոքի ցոյց Երեւանի մէջ «Այո՛ ժողովրդավարութեան, ո՛չ երեսպաշտութեան» կարգախօսով
Մայիսին տեղի ունեցաւ «Հայաստան» դաշինքին կողմէ կազմակերպուած՝ «Այո՛ ժողովրդավարութեան, ոչ` երեսպաշտութեան» կարգախօսով բողոքի ցոյցը:
Դաշինքի ներկայացուցիչները եւ անոնց աջակիցները նախ հաւաքուեցան «Մերկէլեան» հիմնարկի այգիին մէջ, ապա երթով ուղղուեցան դէպի Կարէն Դեմիրճեանի անուան մարզահամերգային համալիր, ուր տեղի կ՛ունենար Եւրոպական քաղաքական համայնքի 8րդ վեհաժողովը:
«Եւրոպան պէտք չէ լռէ», «Ազատութիւն Պաքուի մէջ պահուող գերիներուն», «Ազատութիւն քաղաքական բանտարկեալներուն» կը վանկարկէին ցոյցի մասնակիցները։
Լրագրողներուն հետ ունեցած զրոյցին ընթացքին ՀՅԴի անդամ, «Հայաստան» խմբակցութեան պատգամաւոր Արթուր Խաչատրեան նշեց, որ երկրին մէջ կան տասնեակ քաղաքական բանտարկեալներ, որոնք ձերբակալուած են շինծու մեղադրանքներով, մինչդեռ իշխանութեան կողմնակիցներուն կատարած ծանր յանցագործութիւնները կը մնան անպատիժ: Եւրոպացի բարձրաստիճան պաշտօնատարներուն կոչ ուղղուեցաւ՝ աչք չփակելու Հայաստանի մէջ ժողովրդավարութեան յետընթացին եւ արդէն անթաքոյց միահեծան բռնապետութեան հաստատման: Եթէ Եւրոպա իրական բարեկամ է, ապա չի կրնար աչք փակել այս բոլորին դիմաց, շեշտեց ան:
Ըստ Խաչատրեանի՝ իրականութեան հետ աղերս չունին կառավարութեան այն պնդումները, որ Հայաստանի իշխանութիւնը ժողովրդավարութեան ջատագով է, իսկ ընդդիմութիւնը` ռուսական ազդեցութեան գործակալ:
Ան նաեւ շեշտեց, որ Պաքուի բանտերուն մէջ կը շարունակեն մնալ տասնեակ հայ գերիներ, եւ անհրաժեշտ է օր առաջ հասնիլ անոնց ազատ արձակման:
Անդրադառնալով Ատրպէյճանի նախագահ Իլհամ Ալիեւի վեհաժողովին ընթացքին կատարած յայտարարութիւններուն՝ ան ըսաւ. «Ալիեւն այս հարթակն օգտագործեց իր թեզերն առաջ տանելու, պատերազմական յանցագործութիւններն ու Արցախի բռնազաւթումն արդարացնելու, հայկական իրականութիւնն ու պատմութիւնը եւս մէկ անգամ աղճատելու համար: Սա հերթական անգամ ցոյց է տալիս այդ պետութեան թշնամական դիրքորոշումը»:
Երթին մասնակիցները Մարզահամերգային համալիրին մօտ ուղերձներ յղեցին Եւրոպական Միութեան ներկայացուցիչներուն` հայերէնով եւ անգլերէնով:
Ասոր զուգահեռ, արցախցիները եւս բողոքի ցոյց կատարեցին Դեմիրճեանի անուան մարզահամերգային համալիրին մօտ։ Անոնք եւրոպացի բարձրաստիճան պատասխանատուներուն ուշադրութեան յանձնեցին Պաքուի մէջ հայ գերիներու առկայութիւնը եւ պահանջեցին, որ եւրոպացի ղեկավարները ճնշում գործադրեն Ատրպէյճանի վրայ:
Անոնք բարձրացուցած էին պաստառներ՝ հետեւեալ գրութիւններով. «Ազատութիւն հայ քրիստոնեայ պատանդներուն», «Վերադարձուցէք քրիստոնեայ հայերը» եւ «Արցախը Հայաստան է»:
«ՀԱՅԱՍՏԱՆ» ԴԱՇԻՆՔԻ ԵՒ ԱՐՑԱԽԻ ԱԶԳԱՅԻՆ ԺՈՂՈՎԻ ՅԱՅՏԱՐԱՐՈՒԹԻՒՆՆԵՐԸ
Վեհաժողովի նախօրեակին՝ 3 Մայիսին, յայտարարութիւն հրապարակեց «Հայաստան» դաշինքը՝ դիտել տալով, որ Եւրոպական քաղաքական համայնքի 8րդ վեհաժողովն ու Եւրոպական Միութիւն-Հայաստան առաջին վեհաժողովը իրապէս կարեւոր իրադարձութիւններ են, որոնց բովանդակային նշանակութիւնը Հայաստանի համար կրնար շատ աւելի մեծ ըլլալ, եթէ նկատի առնուէր անոնց գումարման ժամանակահատուածը:
«Ներքաղաքական լարուած մթնոլորտում, համապետական ընտրութիւններից շաբաթներ առաջ նման միջոցառումների անցկացումը Հայաստանի իշխանութիւնների կողմից անխուսափելիօրէն ներկայացուելու է որպէս արտաքին զօրակցութիւն, իսկ եւրոպական քաղաքական շրջանակները ուղղակիօրէն ներգրաւուելու են հայաստանեան ներքաղաքական գործընթացներում:
«Եւս մէկ անգամ ցանկանում ենք նշել, որ Հայաստան-Եւրոպական Միութիւն յարաբերութիւնները եղել են, կան եւ շարունակելու են մնալ Հայաստանի Հանրապետութեան արտաքին քաղաքականութեան կարեւոր ուղղութիւններից մէկը: Սակայն Հայաստանի իշխանութիւնների հետաքրքրութիւնը ոչ թէ ՀՀ-Եւրոպական Միութիւն յարաբերութիւնների բովանդակային զարգացումն է, այլ եւրոպական քաղաքական շրջանակներին Հայաստանի ներքաղաքական գործընթացներում օգտագործելը: Ցաւով արձանագրում ենք, որ Եւրոպական Միութեան գործադիր իշխանութիւնը ներկայացնող անձանց յայտարարութիւնները միայն աւելացնում են մեր մտահոգութիւնները առ այն, որ Հայաստանի իշխանութիւնների մանիպուլեատիւ (ձեռնածութեան) գործողութիւնները, կարծես, ստանում են եւրոպական սատարում:
«Մենք վերահաստատում ենք մեր յանձնառութիւնը` նպաստելու ՀՀ-Եւրոպական Միութիւն գործընկերութեան շարունակական զարգացմանը` հիմնուած «Համապարփակ եւ ընդլայնուած գործընկերութեան համաձայնագրի», ընդհանուր արժէքների եւ պատմական փորձի վրայ: ՀՀ-Եւրոպական Միութիւն յարաբերութիւնները պէտք է հեռու պահել ինչպէս ներքաղաքական նպատակներով շահագործումից, այնպէս էլ աշխարհաքաղաքական դիմակայութեան համատեքստից, ինչի լաւագոյն հնարաւորութիւնները սահմանուած են «Համապարփակ եւ ընդլայնուած գործընկերութեան համաձայնագրի» տրամաբանութեամբ:
«Մենք Հայաստան ժամանող բարձրաստիճան պատուիրակութիւններին կոչ ենք անում ՀՀ–Եւրոպական Միութիւն յարաբերութիւնների զարգացմանը մօտենայ՝ հաշուի առնելով այդ յարաբերութիւնների լաւագոյն շահը, այլ ոչ թէ Հայաստանում իւրային իշխանութիւն ունենալու քաղաքական նպատակայարմարութիւնը, քանի որ Հայաստանի իշխանութիւնների կողմից ժողովրդավարական գործընթացների կաշկանդումը, օրէնքի գերակայութեան ոտնահարումը եւ քաղաքական ազատութիւնների սահմանափակումը հետզհետէ դժուարացնելու են նրանց «եւրոպական պաշտպանութիւնը»: Հայաստանի իշխանութիւնների ապօրինութիւնների նկատմամբ զուտ քաղաքական հաշուարկներով պայմանաւորուած կրաւորական կեցուածքը, այդ թւում եւրոպական գործընկերների կողմից, յանգեցրել է Հայաստանում քաղբանտարկեալների թուի աննախադէպ աճին:
«Եւրոպական կառոյցները պատշաճ քաղաքական վարք չդրսեւորեցին եւ չդատապարտեցին նաեւ Հայաստանեաց Առաքելական Սուրբ եկեղեցու նկատմամբ իշխանութիւնների սանձազերծած եւ շարունակուող հակաօրինական արշաւը:
«Հայաստանեան քաղաքական գործընթացներում մենք չենք ակնկալում արտաքին քաղաքական որեւէ դերակատարի, այդ թւում` Եւրոպական Միութեան միջամտութիւնը: Սակայն ՀՀ արտաքին գործընկերների շրջանում Եւրոպական Միութիւնն այն եզակիներից է, որն ունի իրաւապայմանագրային պարտաւորութիւններ` հետեւելու Հայաստանում օրէնքի գերակայութեանը եւ ժողովրդավարական գործընթացներին: Այս համատեքստում մենք ակնկալում ենք, որ Հայաստանում տեղակայուելիք երկրորդ քաղաքացիական առաքելութիւնը ամբողջութեամբ հաւատարիմ կը մնայ իր մանդատին եւ կ՛առաջնորդուի քաղաքական ներառականութեան սկզբունքով` իր աշխատանքներում երաշխաւորելով ընդդիմութեան լսելիութիւնը:
«Ամէն դէպքում, Հայաստանում նախատեսուած ներկայացուցչական միջոցառումները լաւ առիթ եւ հնարաւորութիւն են բարձրաձայնելու մեր ժողովրդի ու պետութեան համար այնպիսի կարեւոր խնդիրներ, ինչպիսիք Պաքւում պահուող մեր գերիների ազատութիւնն ու Հայաստանի տարածքների դէօկուպացիան (ապագրաւում) են:
«Այս համատեքստում ողջունում ենք Եւրոպական խորհրդարանի կողմից Ապրիլի 30ին ընդունուած` «Հայաստանի ժողովրդավարական դիմակայունութեան աջակցման» վերաբերեալ բանաձեւի առանձին դրոյթներ, որոնք վերաբերում են արցախահայութեան վերադարձի իրաւունքին, Արցախի հայկական մշակութային ժառանգութեան պաշտպանութեանը, հայ գերիների ազատութեանը եւ Հայաստանում ընդդիմադիր բոլոր դերակատարների համար հաւասար եւ մրցակցային պայմանների երաշխաւորման անհրաժեշտութեանը:
«Ակնկալում ենք, որ Եւրոպական խորհրդարանի այս սկզբունքային դիրքորոշումը ուղենշային կը լինի Եւրոպական Միութեան գործադիր իշխանութեան համար», կ՛ըսուի յայտարարութեան մէջ։
Արցախի Ազգային ժողովն իր կարգին հրապարակեց յայտարարութիւն՝ շեշտելով, որ լռութիւնն ինքնին յանցակցութիւն է։
Յայտարարութեան մէջ կը նշուի.
«Հիմք ընդունելով միջազգային իրաւունքի հիմնարար սկզբունքները, Մարդու իրաւունքների համընդհանուր հռչակագիրը եւ միջազգային մարդասիրական իրաւունքի նորմերը` Արցախի Հանրապետութեան Ազգային ժողովը, որպէս արցախահայութեան առաջնային մանդատով օժտուած ներկայացուցչական մարմին, սոյն ուղերձով դիմում է Երեւանում կայանալիք համաժողովի մասնակիցներին եւ միջազգային հանրութեանը:
«2020 եւ 2023 թուականներին Ատրպէյճանի կողմից իրականացուած ռազմական ագրեսիան (յարձակումը), որն ուղեկցուել է ցեղասպանական գործողութիւնների ակնյայտ դրսեւորումներով, յանգեցրել է շուրջ 150,000 հայերի բռնի տեղահանմանը իրենց պատմական հայրենիքից: Փաստ է նաեւ այն, որ միջազգային դերակատարների եւ աշխարհաքաղաքական կենտրոնների ոչ համարժէք արձագանգը միանգամայն նպաստաւոր պայմաններ ստեղծեցին ուժի կիրառման եւ մարդկութեան դէմ ուղղուած նոր յանցագործութիւնների համար:
«Ներկայումս Ատրպէյճանը, օգտուելով միջազգային հանրութեան լռութիւնից, հետեւողականօրէն իրականացնում է մշակութային ցեղասպանութիւն: Արցախի բռնազաւթուած տարածքներում համակարգուած կերպով ոչնչացւում կամ իւրացւում են հայկական քրիստոնէական մշակութային ժառանգութեան նմուշները` եկեղեցիները, խաչքարերը, գերեզմանատները, պետականութեան խորհրդանիշ հանդիսացող կառոյցները, ինչը նպատակ ունի վերացնել հայկական հազարամեայ քաղաքակրթական հետքը տարածաշրջանից:
«Ելնելով ստեղծուած ճգնաժամային իրավիճակից եւ հաւատարիմ մնալով արդարութեան ու մարդու իրաւունքների պաշտպանութեան սկզբունքներին` Արցախի Ազգային ժողովը պահանջում է.
« – Միջազգային կառոյցների կողմից հասցէական գնահատական տալ Ատրպէյճանի կողմից իրականացուած ցեղասպանական քաղաքականութեանը եւ մշակութային վանդալիզմին` ճանաչելով դրանք որպէս միջազգային իրաւունքի կոպտագոյն խախտումներ:
« – Կիրառել գործուն մեխանիզմներ եւ պատժամիջոցներ Ատրպէյճանի նկատմամբ` կանխելու հայկական պատմամշակութային արժէքների հետագայ ոչնչացումը:
«Պահանջում ենք անյապաղ գործուղել միջազգային անկախ մոնիտորինգային (դիտարկման) առաքելութիւն` Արցախի տարածքում մշակութային կոթողների վիճակը փաստագրելու եւ դրանց պահպանութիւնը երաշխաւորելու նպատակով:
«Գործադրել քաղաքական ճնշում Պաքուի նկատմամբ` անյապաղ եւ անվերապահօրէն ազատ արձակելու Ատրպէյճանում ապօրինաբար պահուող բոլոր ռազմագերիներին, պատանդներին, այդ թւում` Արցախի ռազմաքաղաքական ղեկավարութեան ներկայացուցիչներին:
« – Միջազգային իրաւական եւ անվտանգային գործուն երաշխիքների ներքոյ կազմակերպել արցախահայութեան հաւաքական, անվտանգ եւ արժանապատիւ վերադարձը հայրենի օճախներ` ապահովելով նրանց ինքնորոշման եւ սեփական ճակատագիրը տնօրինելու անկապտելի իրաւունքը:
«Լռութիւնը յանցակցութիւն է: Մենք ակնկալում ենք, որ Եւրոպական Միութիւնը եւ քաղաքակիրթ երկրները կը գործեն ոչ թէ հռչակագրային յայտարարութիւնների, այլ գործնական քայլերի տիրոյթում` յանուն արդարութեան եւ տարածաշրջանային կայունութեան»:
Ասոր զուգահեռ, Ատրպէյճանի մէջ պահուող հայ գերիներու ընտանիքները բաց նամակով դիմած են Հայաստան գտնուող Գանատայի վարչապետին՝ Մարք Քարնիին՝ խնդրելով անկէ, որ աջակցի հայ գերիներուն անյապաղ ու անվերապահ ազատ արձակման ջանքերուն:
«Մենք`Պաքւում պահուող հայ բանտարկեալների ընտանիքների անդամներս, ողջունում ենք Եւրոպական քաղաքական համայնքի 8րդ գագաթնաժողովին մասնակցելու առիթով ձեր պատմական այցը Հայաստան: Յուսով ենք, որ ձեր ներկայութիւնը կ՛ամրապնդի Գանատա-Հայաստան յարաբերութիւնները եւ կը նպաստի տարածաշրջանում խաղաղութեանը, անվտանգութեանը եւ կայունութեանը:
«Այս նամակով ցանկանում ենք ձեր ուշադրութիւնը հրաւիրել մարդասիրական հրատապ խնդրի վրայ․ մեր հարազատները` 19 հայ բանտարկեալներ, շարունակում են Ատրպէյճանում ապօրինաբար պահուել անազատութեան մէջ: Չնայած նրանց անյապաղ եւ անվերապահ ազատ արձակելու վերաբերեալ միջազգային կառոյցների, այդ թւում` Եւրոպական խորհրդարանի բազմաթիւ կոչերին, Ատրպէյճանը շարունակում է անօրինական կերպով պահել նրանց անազատութեան մէջ` երկարաձգելով նրանց ընտանիքների տառապանքը եւ խաթարելով խաղաղութեան գործընթացի նկատմամբ վստահութիւնը:
«Գանատան ցուցաբերել է սկզբունքային առաջնորդութիւն` կամայական ազատազրկման եւ պատանդային դիւանագիտութեան դէմ պայքարում: Ստեղծելով Պատանդների հարցերով աւագ պաշտօնեայի ինստիտուտ եւ լինելով Միջպետական յարաբերութիւններում կամայական կալանքի դէմ հռչակագրի առաջամարտիկ` Գանատան հաստատել է, որ պետութիւնների միջեւ յարաբերութիւններում մարդիկ չպէտք է օգտագործուեն որպէս քաղաքական լծակ: Ամենայն յարգանքով նշում ենք, որ մեր հարազատների հետ կատարուողը լիովին համապատասխանում է այս պարտաւորութիւնների ոգուն եւ նպատակին:
«Մեր մտահոգութիւնները խորանում են նրանց կալանքի պայմանների եւ միջազգային դերակատարների կողմից արձանագրուած մարդու իրաւունքների լուրջ խախտումների պատճառով: Նրանց դէմ կայացած դատավարութիւնները լայնօրէն քննադատուել են` որպէս արդար դատավարութեան սկզբունքների հետ անհամատեղելի գործընթացներ: Ատրպէյճանցի պաշտօնեաները յայտարարել են, որ Լեռնային Ղարաբաղի նախկին պաշտօնեաներին ազատ արձակելու մտադրութիւն չունեն: Ատրպէյճանում Կարմիր Խաչի միջազգային կոմիտէի ֆիզիքական ներկայութեան դադարեցումը մեր ընտանիքներին զրկել է նրանց կացութեան վերաբերեալ կանոնաւոր ու անաչառ տեղեկութիւններ ստանալու հնարաւորութիւնից:
«Գանատայի փորձն այս կոչին հաղորդում է բարոյական առանձնայատուկ կշիռ: Գանատան անցել է հաշտեցման սեփական գործընթացի միջով եւ հասկացել, որ կայուն խաղաղութիւն կարող է կառուցուել ոչ թէ ժխտման, լռութեան կամ չբուժուած վէրքերի, այլ ճշմարտութեան, իրաւունքների ճանաչման, յարգանքի, համագործակցութեան եւ գործընկերութեան հիման վրայ: Նոյն սկզբունքն է գործում նաեւ այստեղ. խաղաղութիւնը, որը թոյլ է տալիս մարդկանց կամայականօրէն պահել կալանքի տակ, նրանց ընտանիքներին էլ` տառապանքի մէջ, չի կարող լինել վստահելի, կայուն կամ արդար:
«Մեծարգո՛յ պարոն վարչապետ, Տաւոսում ձեր ելոյթում Դուք ներկայացրիք «արժէքների վրայ հիմնուած ռէալիզմի (իրապաշտական) սկզբունքային եւ պրագմատիկ (գործնապաշտ) տեսլականը` հիմնուած մարդու իրաւունքների, ինքնիշխանութեան, տարածքային ամբողջականութեան ու օրէնքի գերակայութեան վրայ: Դուք յիշատակեցիք «Ստի մէջ ապրելու» Վացլաւ Հաւելի նախազգուշացումը․ Պաքւում հայ բանտարկեալների շարունակուող կալանքը հէնց այդպիսի իրավիճակ է, որը պէտք է կոչել իրական անունով ու կարգաւորել:
«Ամենայն յարգանքով` խնդրում ենք ձեզ ներգրաւել Պատանդների հարցերով Գանատայի աւագ պաշտօնեային Պաքւում պահուող հայ բանտարկեալների գործին եւ աջակցել նրանց անյապաղ ու անվերապահ ազատ արձակման ջանքերին: Մենք նաեւ խնդրում ենք Գանատային օգտագործել իր ձայնը, դիւանագիտական խողովակները եւ Եւրամիութեան, Միացեալ Նահանգների եւ Կամայական կալանքի դէմ հռչակագրի այլ կողմերի հետ յարաբերութիւնները Ատրպէյճանի վրայ ճնշումը համակարգելու համար:
«Խաղաղութեան նկատմամբ Ատրպէյճանի հաւատարմութիւնը հայ հանրութեանը վստահութիւն չի ներշնչի, քանի դեռ հայ բանտարկեալները մնում են գերութեան մէջ: Նրանց ազատ արձակումը եւ հայրենիք վերադարձնելն անփոխարինելի են խաղաղութեան ցանկացած իրական գործընթացի համար եւ վստահութեան ամրապնդման կենսական միջոց են:
«Ձեր այցը Երեւան կարեւոր հնարաւորութիւն է ցոյց տալու, որ կամայական կալանքին վերջ դնելու Գանատայի յանձնառութիւնը ոչ միայն խօսք է, այլեւ գործ: Մեծագոյն յարգանքով կոչ ենք անում ձեզ հանդիպել Պաքւում պահուող բանտարկեալների ընտանիքների հետ, լսել մեզ եւ բարձրացնել հայ բանտարկեալների հարցը այլ երկրների ղեկավարների հետ ձեր հանդիպումներում: Խորապէս համոզուած ենք, որ Գանատան կարող է սկզբունքային եւ կառուցողական դեր խաղալ մեր ընտանիքների տառապանքները վերջ դնելու գործում: Շնորհակալութիւն ենք յայտնում մարդասիրական այս հրատապ խնդրի նկատմամբ ձեր ուշադրութեան համար եւ ակնկալում ենք Գանատայի աջակցութիւնը մեր հարազատների ազատ արձակման եւ անվտանգ վերադարձի ապահովման գործում», կը նշուի նամակին մէջ: