Հայոց ցեղասպանութեան ոգեկոչական մեծաշուք ելոյթ Աթէնքի մէջ

Յու­նաս­տա­նի պաշտ­պա­նու­թեան նա­խա­րար եւ հայ ժո­ղո­վուր­դի ան­վե­րա­պահ բա­րե­կամ ­Նի­քոս ­Տեն­տիա­սի ան­նա­խըն­թաց պաշ­տօ­նա­կան ներ­կա­յու­թեամբ եւ զօ­րակ­ցա­կան կուռ խօս­քով յատ­կանշո­ւե­ցաւ Ա­թէն­քի մէջ ի­րա­գոր­ծուած ­Հա­յոց ցե­ղաս­պա­նու­թեան 111-ա­մեա­կի ո­գե­կո­չա­կան մե­ծա­շուք նշու­մը, Ա­թէն­քի ե­րաժշ­տա­նո­ցի շքեղ սրա­հին մէջ։

Այս տա­րի, ո­գե­կո­չա­կան հա­ւա­քը նո­ւի­րո­ւած էր նաեւ ­Յու­նաս­տա­նի խորհր­դա­րա­նին կող­մէ ­Հա­յոց ցե­ղաս­պա­նու­թեան պաշ­տօ­նա­կան ճա­նաչ­ման 30-ա­մեա­կին։ Ե­լոյ­թը ի­րա­գոր­ծո­ւե­ցաւ Հ.Յ.Դ. ­Յու­նաս­տա­նի ­Հայ դա­տի յանձ­նա­խում­բի եւ Ա­տի­կէի մարզ­պե­տա­րա­նի հա­մա­կազ­մա­կեր­պու­թեամբ։

­Կի­րա­կի, 26 Ապ­րիլ 2026-ի ա­ռա­ւօ­տուն, ե­րաժշ­տա­նո­ցի ըն­դար­ձակ սրա­հը յատ­կան­շո­ւե­ցաւ բեր­նէ բե­րան լե­ցուն ժո­ղո­վուր­դի ներ­կա­յու­թեամբ, որ կա­նու­խէն փու­թա­ցած էր յար­գե­լու հա­մար յի­շա­տա­կը մեր ան­մեղ նա­հա­տակ­նե­րուն։ Ս­րա­հի մուտ­քին, Հ.Մ.Ը.Մ.-ի սկաու­տա­կան խում­բը պա­տո­ւի կ­՚առ­նէր ժա­մա­նող հիւ­րե­րը, իսկ ­Հայ դա­տի յանձ­նա­խում­բի ան­դամ­նե­րը կը տրա­մադ­րէին գե­ղա­տիպ յայ­տա­գի­րը, ինչ­պէս նաեւ տե­ղե­կա­տուա­կան պրակ մը, ո­րուն մէջ տեղ գտած էին հա­յոց պատ­մու­թեան կա­րե­ւոր ի­րա­դար­ձու­թիւն­նե­րը եւ ­Հա­յոց ցե­ղաս­պա­նու­թեան պատ­մա­կան ներ­կա­յա­ցու­մը։

Ի­րենց բարձր ներ­կա­յու­թեամբ ո­գե­կո­չա­կան ե­լոյ­թը պա­տո­ւե­ցին ­Յու­նաս­տա­նի պե­տա­կան, քա­ղա­քա­կան, զի­նո­ւո­րա­կան, ա­կա­դե­մա­կան, դի­ւա­նա­գի­տա­կան եւ կրօ­նա­կան ո­լոր­տի ներ­կա­յա­ցու­ցիչ­ներ։

Ո­րո­շեալ ժա­մուն մուտք գոր­ծեց ­Յու­նաս­տա­նի ար­տա­քին գոր­ծոց նա­խա­րար եւ հայ ժո­ղո­վուր­դի մեծ բա­րե­կամ ­Նի­քոս ­Տեն­տիաս, իր կող­քին ու­նե­նա­լով ­Յու­նաս­տա­նի ­Զի­նեալ ու­ժե­րու պետ զօր. ­Տի­միթ­րիոս ­Խու­փիսը, երկ­րի նա­ւա­յին ու­ժի ընդհ. պետ զօր. ­Տի­միթ­րիոս ­Քա­թա­րասը եւ քա­նի մը տաս­նեակ բարձ­րաս­տի­ճան սպա­ներ։ ­Յու­նաս­տա­նի խորհր­դա­րա­նը կը ներ­կա­յաց­նէր ե­րես­փո­խան եւ հայ-յու­նա­կան միջ­խորհր­դա­րա­նա­կան բա­րե­կա­մու­թեան նա­խա­գահ ­Վա­սի­լիս Ի­քո­նո­մու։ ­Նաեւ, խորհր­դա­րա­նի կու­սակ­ցու­թիւն­նե­րը կը ներ­կա­յա­ցո­ւէին ծա­նօթ ե­րես­փո­խան­նե­րու կող­մէ, ինչ­պէս ­Փաւ­լոս Խ­րիս­թի­տիս, ­Քա­թե­րի­նա ­Նո­թո­փու­լու, Ս­թի­լիա­նոս ­Ֆո­թո­փու­լոս, Ա­թի­նա ­Լի­նու, Ա­թա­նա­սիոս ­Խալ­քիաս եւ ու­րիշ­ներ։

Ա­թէն­քի եւ հա­մայն ­Յու­նաս­տա­նի Ար­քե­պիս­կո­պո­սը կը ներ­կա­յաց­նէր Խ­րի­սոս­թո­մոս ե­պիս­կո­պո­սը։ ­Յու­զիչ էր ներ­կա­յու­թիւ­նը ­Յու­նաս­տա­նի խորհր­դա­րա­նի նախ­կին նա­խա­գահ եւ հայ ժո­ղո­վուր­դի մեծ բա­րե­կամ Ա­թոս­թո­լոս ­Քաք­լա­մա­նի­սի։

­Ներ­կայ էր նաեւ Ա­տի­կէի փոխ­մարզ­պետ ­Խա­րա­լամ­պոս Ա­լեք­սանտ­րա­թոս, ­Նէա Զ­միռ­նիի քա­ղա­քա­պետ Եոր­ղոս ­Քու­թե­լա­քիս, ­Տիս­թո­մո­յի քա­ղա­քա­պետ Իոանն­իս Ս­թա­թաս եւ քա­ղա­քա­պե­տա­կան խոր­հուրդ­նե­րու ան­դամ­ներ։ Օ­տար հիւ­րե­րուն մէջ կա­րե­լի էր նշմա­րել դի­ւա­նա­գի­տա­կան ներ­կա­յա­ցու­ցիչ­ներ՝ դես­պան­ներ, հիւ­պա­տոս­ներ եւ ռազ­մա­կան կցորդ­ներ։ ­Յու­նաս­տա­նի ա­կա­դե­մա­կան ո­լոր­տի հան­րա­յայտ դա­սա­խօս­ներ, պոն­տա­կան ու ա­սո­րա­կան միու­թիւն­նե­րու պա­տաս­խա­նա­տու­ներ եւս ե­կած էին պա­տո­ւե­լու ո­գե­կոչ­ման ե­լոյ­թը։

­Հայ­կա­կան կող­մէն, հիւ­րե­րու շար­քը կը գլխա­ւո­րէր ­Յու­նաս­տա­նի հա­յոց թե­մա­կալ Ա­ռաջ­նորդ Տ. ­Սա­հակ եպս. Ե­մի­շեան. ա­նոր կող­քին կանգ­նած էին ­Հայ կա­թո­ղի­կէ ե­կե­ղեց­ւոյ ­Մի­քա­յէլ վրդ. ­Պա­սա­լէ, ­Հայ ա­ւե­տա­րա­նա­կան ե­կե­ղեց­ւոյ վե­րա­պա­տո­ւե­լի ­Վի­գէն ­Չո­լա­քեան, կրօ­նա­կան դա­սը, Ազգային վարչութեան ատենապետ Նազար Աւագեան, Հ.Յ.Դ. ­Կեդ­րո­նա­կան ­Կո­մի­տէի ներ­կա­յա­ցու­ցիչ ընկ. Հ­ռիփ­սի­մէ ­Յա­րու­թիւ­նեան, Հ.Կ.­Խա­չի, ­Հա­մազ­գա­յի­նի եւ Հ.Մ.Ը.Մ-ի ներ­կա­յա­ցու­ցիչ­նե­րը։ ­Նաեւ, իր ներ­կա­յու­թեամբ ո­գե­կո­չա­կան հա­ւա­քը պա­տո­ւեց Յու­նաս­տա­նի մէջ Հ.Հ. ռազ­մա­կան կցոր­դ գնդապետ Արմէն Միրզաբէկեան։

­Հա­յաս­տա­նի եւ ­Յու­նաս­տա­նի ո­գերգ­նե­րու հնչու­մէն ետք, վայր­կեա­նի մը յոտն­կայս լռու­թեամբ յար­գո­ւե­ցաւ նա­հա­տակ­նե­րու յի­շա­տա­կը։

Ե­լոյ­թի ըն­թաց­քին ցու­ցադ­րո­ւե­ցան եր­կու տար­բեր տե­սա­նիւ­թեր. սկիզ­բը ներ­կա­յա­ցո­ւած տե­սա­նիւ­թը պատ­մա­կան անդ­րա­դարձ մըն էր ­Ցե­ղաս­պա­նու­թեան ի­րա­գործ­ման եւ ա­նոր հե­տե­ւանք­նե­րուն մա­սին, միա­ժա­մա­նակ ցոյց կու տար հայ ժո­ղո­վուր­դի հա­ւա­քա­կան պա­հան­ջա­տի­րու­թեան ո­գին, ինչ­պէս նաեւ Ար­ցա­խի վրայ շղթա­յա­զեր­ծո­ւած պա­տե­րազ­մի հե­տե­ւանք­նե­րը։

Օ­րո­ւան հան­դի­սա­վարն էր ընկ. ­Սեր­գօ ­Ման­կո­յեան, որ քա­ղա­քա­կան բո­վան­դա­կու­թեան իր խօս­քով բնո­րո­շեց ­Հա­յոց ցե­ղաս­պա­նու­թեան ան­ժա­ման­ցե­լիու­թիւ­նը եւ նշեց մի­ջազ­գա­յին ճա­նաչ­ման շրջա­գի­ծը։ Ըն­կե­րը լայ­նօ­րէն անդ­րա­դար­ձաւ Ար­ցա­խի վրայ թուրք-ատր­պէյ­ճա­նա­կան յար­ձա­կո­ղա­կա­նու­թեան մա­սին, որ­պէս ­Հա­յոց ցե­ղաս­պա­նու­թեան ո­ճի­րի շա­րու­նա­կու­թիւն, որ ան­պա­տիժ կը մնայ մին­չեւ այ­սօր։ ­Խօ­սո­ղը յա­տուկ նշում կա­տա­րեց ­Յու­նաս­տա­նի խորհր­դա­րա­նին կող­մէ ­Հա­յոց ցե­ղաս­պա­նու­թեան ճա­նաչ­ման մա­սին, ո­րուն 30-ա­մեա­կը կազ­մեց նաեւ ե­լոյ­թի գլխա­ւոր նիւ­թե­րէն մին։ Ըն­կե­րոջ խօս­քը կը տրո­ւի ա­ռան­ձին։

­Բեմ հրա­ւի­րո­ւե­ցաւ Ա­տի­կէի մարզ­պե­տի ներ­կա­յա­ցու­ցիչ Եոր­ղոս Վ­լա­խոս, որ իր ու­ղեր­ձին մէջ անդ­րա­դար­ձաւ ­Հա­յոց ցե­ղաս­պա­նու­թեան ար­դա­րու­թեան վե­րա­կանգ­նու­մին մա­սին։ ­Յա­ջոր­դա­բար, խօսք ուղ­ղեց ­Յու­նաս­տա­նի խորհր­դա­րա­նի ներ­կա­յա­ցու­ցիչ ­Վա­սի­լիս Ի­քո­նո­մու, որ դրո­ւա­տեց հայ ժո­ղո­վուր­դը ու ա­նոր գո­յա­տե­ւե­լու կամ­քը, միա­ժա­մա­նակ լու­սար­ձա­կի տակ ա­ռաւ միջ­խորհրդա­րա­նա­կան գոր­ծակ­ցու­թիւ­նը։

Օ­րո­ւան հան­դի­սա­վա­րին հրա­ւէ­րով, սրա­հի բե­մը ո­ղո­ղո­ւե­ցաւ Հ.Կ.­Խա­չի ազ­գա­յին վար­ժա­րան­նե­րու տաս­նեակ ա­շա­կերտ­նե­րով, ա­մէն մէ­կը իր ձե­ռին ու­նե­նա­լով ե­րաժշ­տա­կան գոր­ծիք։ ­Ման­կա­կան երգ­չա­խում­բը, որ կը ղե­կա­վա­րէր ծա­նօթ ե­րա­ժիշտ ­Միհ­րան ­Չա­լը­քեան տպա­ւո­րեց հայ­կա­կան եւ յու­նա­կան եր­գե­րու ներ­կա­յա­ցու­մով, մինչ ժո­ղո­վուր­դի քա­ջա­լե­րա­կան ար­տա­յայ­տու­թիւն­նե­րը ա­ւե­լի կը խրա­խու­սէին մեր փոք­րիկ կա­տա­րող­նե­րը։ Չ­կար ա­ւե­լի ցայ­տուն ու սրտին խօ­սող տե­սա­րան մը, քան հայ նո­րա­հաս սե­րուն­դի հպարտ կանգ­նու­մը սրա­հին մէջ, որ­պէս պայ­քա­րի, գո­յա­տեւ­ման ու ար­դար պա­հան­ջա­տի­րու­թեան ար­տա­յայ­տու­թիւն։

Հ.Յ.Դ. ­Յու­նաս­տա­նի Ե­րիտ. միու­թեան ու­ղեր­ձը ար­տա­սա­նեց ընկ. Ար­մէն ­Չա­քա­լեան, որ շեշ­տա­կի ո­ճով յայտ­նեց հայ ե­րի­տաս­դու­թեան անն­կուն կամ­քը՝ շա­րու­նա­կել պայ­քա­րը մին­չեւ վերջ­նա­կան ար­դա­րու­թիւն։ Ըն­կե­րոջ խօս­քը եւս կը տրո­ւի ա­ռան­ձին։
Օ­րո­ւան խօ­սողն էր ­Յու­նաս­տա­նի պաշտ­պա­նու­թեան նա­խա­րար ­Նի­քոս ­Տեն­տիաս, որ իր հա­յա­սի­րա­կան զգա­ցում­նե­րը յայտ­նեց ներ­կա­նե­րուն։ ­Նա­խա­րա­րը յատ­կա­պէս նշեց հե­տե­ւեալ­նե­րը. «111 տա­րի յե­տոյ՝ 1915-ի Ապ­րիլ 24-էն ետք, մենք կը յար­գենք այն օ­րը, երբ թրքա­կան ղե­կա­վա­րու­թիւ­նը, ազ­գա­յին միա­տար­րու­թեան ա­նո­ւան տակ, ան­տե­սեց, ար­հա­մար­հեց եւ ոտ­նա­հա­րեց մարդ­կա­յին ա­մէն սկզբունք եւ ձեռ­նար­կեց հայ ժո­ղո­վուր­դի հա­մա­կար­գո­ւած — ­կը կրկնեմ, հա­մա­կար­գո­ւած — բ­նաջնջման։

Այ­սօր մենք նաեւ կը յար­գենք այս ցե­ղա­յին մաք­րա­գործ­ման ա­մե­նէն մեծ զո­հե­րէն մէ­կը՝ հայ ժո­ղո­վուր­դը։ Եր­կար պատ­մու­թիւն ու­նե­ցող ժո­ղո­վուրդ մը՝ հո­գե­ւոր եւ մշա­կու­թա­յին հա­րուստ ըն­թաց­քով։ ­Ժո­ղո­վուրդ մը, որ ըն­դու­նեց քրիս­տո­նէու­թիւ­նը որ­պէս պե­տա­կան կրօն, իր ինք­նու­րոյն լե­զո­ւով —­ որ քիչ ա­ռաջ լսե­ցինք —­ իր այ­բու­բե­նով, ա­մուր եւ նշա­նա­կա­լից ինք­նու­թեամբ։ ­Ժո­ղո­վուրդ մը, որ մե­զի՝ յոյ­նե­րուս հետ, կողք կող­քի ըն­թա­ցաւ։

­Հայ ժո­ղո­վուր­դը պատ­ժեց թուրք ղե­կա­վար­նե­րը՝ ­Թա­լէա­թը, ­Ճե­մա­լը, ­Շա­քի­րը, Էն­վէ­րը — ­գու­ցէ ա­մէ­նէն վա­տը՝ որ­պէս զի­նո­ւո­րա­կան հրա­մա­նա­տար։ ­Սա­կայն, հա­յե­րը չեն մոռ­ցած։ ­Մենք ալ, այս­տեղ՝ ­Յու­նաս­տա­նի մէջ, ­Ցե­ղաս­պա­նու­թե­նէն եւ փոք­րա­սիա­կան ա­ղէ­տէն ետք, ըն­դու­նե­ցինք տաս­նեակ հա­զա­րա­ւոր հայ եղ­բայր­ներ՝ գաղ­թա­կան­ներ, ո­րոնք ար­մա­տա­խիլ ե­ղան ի­րենց հայ­րե­նա­կան օ­ճախ­նե­րէն։

­Չա­փա­զանց կա­րե­ւոր է նշել, թէ ­Յու­նաս­տա­նի մէջ հայ հա­մայն­քը ա­ճե­ցաւ, ծաղ­կե­ցաւ, ստեղ­ծա­գոր­ծեց, ներդ­րում ու­նե­ցաւ, կ­՚ապ­րի մե­զի հետ եւ կը կի­սէ մեր ճամ­բան՝ դէ­պի եւ­րո­պա­կան ­Յու­նաս­տա­նի ա­պա­գան, զոր կը փա­փա­քինք, կը ցան­կանք եւ կը սա­տա­րենք, որ մեր բա­րե­կամ ­Հա­յաս­տա­նը եւս բաժ­նեկ­ցի։

Ան­ցած են տաս­նա­մեակ­ներ, ան­ցած են շատ տա­րի­ներ։ ­Բայց, ինչ­պէս ը­սի, ան­կեղ­ծօ­րէն չենք մոռ­ցած։ ­Ցա­ւով պէտք է ը­սեմ, որ մարդ­կու­թիւ­նը դաս չքա­ղեց ­Հա­յոց ցե­ղաս­պա­նու­թե­նէն։ ­Հե­տա­գա­յին, ծայր ա­ռին ու­րիշ ո­ճիր­ներ եւս՝ Ող­ջա­կի­զու­մը Երկ­րորդ հա­մաշ­խար­հա­յին պա­տե­րազ­մի ըն­թաց­քին, իսկ ա­ւե­լի վերջ՝ ցա­ւա­լիօ­րէն ­Ռո­ւան­տա­յի ցե­ղաս­պա­նու­թիւ­նը։

­Բայց, ­Հա­յոց ցե­ղաս­պա­նու­թիւ­նը, որ ժա­մա­նա­կին պատ­շաճ կեր­պով չդա­տա­պար­տո­ւե­ցաւ, թոյլ տո­ւաւ այս ա­մօ­թա­լի շա­րու­նա­կու­թեան։

Այ­սօր մենք կը կանգ­նինք հայ ժո­ղո­վուր­դին կող­քին։ ­Կը կանգ­նինք ­Հա­յաս­տա­նի կող­քին՝ յար­գան­քով, հա­մե­րաշ­խու­թեամբ, պատ­մա­կան գի­տակ­ցու­թեամբ եւ պա­տաս­խա­նա­տո­ւու­թեան զգա­ցու­մով։ ­Կը մա­տու­ցենք յար­գան­քի եւ պա­տի­ւի տուրք ա­նոնց, ո­րոնք այն ժա­մա­նակ կորսն­ցու­ցին ի­րենց կեան­քը, ա­նոնց հա­րա­զատ­նե­րուն, ո­րոնք այ­սօր կ­՚ապ­րին։ ­Կը խո­նար­հինք հայ ժո­ղո­վուր­դի տո­կու­նու­թեան առ­ջեւ, որ չընկր­կեց, չվե­րա­ցաւ եւ կեր­տեց ժա­մա­նա­կա­կից պե­տու­թիւն մը»։

­Յա­ջոր­դեց երկ­րոդ տե­սա­նիւ­թը, այս ան­գամ նշում ը­նե­լով ­Յու­նաս­տա­նի խորհր­դա­րա­նին կող­մէ ­Հա­յոց ցե­ղաս­պա­նու­թեան ճա­նաչ­ման մա­սին։ ­Տե­սա­նիւ­թին մէջ խօսք ա­ռին խորհր­դա­րա­նի նախ­կին նա­խա­գահ Ա­փոս­թո­լոս ­Քա­քա­լա­մա­նիս, ո­րուն պաշ­տօ­նա­վա­րու­թեան օ­րօք տե­ղի ու­նե­ցաւ ճա­նա­չու­մը, ինչ­պէս նաեւ օ­րի­նա­գի­ծի ներ­կա­յաց­ման գլխա­ւոր քա­ղա­քա­կան անձ­նա­ւո­րո­թիւն եւ նախ­կին վար­չա­պետ Ան­տո­նիս ­Սա­մա­րաս։ Եր­կու խօ­սող­նե­րը յու­զու­մով այ­տա­յայ­տո­ւե­ցան ճա­նաչ­ման յա­ջո­ղու­թեան մա­սին, դրո­ւա­տե­լով հայ ժո­ղո­վուր­դի ար­ժա­նիք­նե­րը։

Ո­գե­կո­չա­կան ե­լոյ­թի գե­ղա­րո­ւես­տա­կան յայ­տա­գի­րը փայ­լե­ցաւ ­Հա­յաս­տա­նէն յատ­կա­պէս հրա­ւի­րո­ւած «ՆԷ» քա­ռեա­կի ներ­կա­յա­ցու­մով։ ­Չորս շնոր­հա­լի կա­նանց ձայ­նե­րով, խում­բը մեկ­նա­բա­նեց ­Կո­մի­տա­սի եւ այլ յօ­րի­նող­նե­րու ստեղ­ծա­գոր­ծու­թիւն­նե­րը, ո­րոնք յու­զու­մի ա­լիք­ներ բարձ­րա­ցու­ցին սրա­հին մէջ, տպա­ւո­րե­լով յոյն ներ­կա­նե­րը։

Ե­լոյ­թի ա­ւար­տէն ա­ռաջ յար­գե­լու հա­մար ­Յու­նաս­տա­նի խորհր­դա­րա­նի պատ­մա­կան ո­րո­շու­մի 30-ա­մեա­կը, ­Յու­նա­հա­յոց թե­մա­կալ ա­ռաջ­նոր­դը եւ ­Հայ դա­տի յանձ­նա­խում­բի ա­տե­նա­պետ ընկ. ­Յա­րու­թիւն Ս­պար­թա­լեան յի­շա­տա­կի քան­դակ մը նո­ւի­րե­ցին խորհր­դա­րա­նի ներ­կա­յա­ցու­ցիչ ե­րես­փո­խան Վ. Ի­քո­նո­մո­ւին: ­Յու­շա­նո­ւէ­րը պատ­րաս­տո­ւած էր ար­հես­տա­գէտ ընկ. ­Յո­վիկ ­Գա­սա­պեա­նի ձեռ­քով:

Օ­րո­ւան հան­դի­սա­վա­րի ազ­դան­շա­նին հե­տե­ւե­լով, պաշ­տօ­նա­կան հիւ­րե­րը եւ ժո­ղո­վուր­դը քայ­լերթ կա­տա­րե­ցին դէ­պի ­Սին­տաղ­մա­յի Ան­ծա­նօթ ­Զի­նո­ւո­րի յու­շա­դամ­բա­նը։ ­Քայ­լար­շա­ւի ամ­բողջ տե­ւո­ղու­թեան, ե­րաժշ­տու­թիւ­նը կը հնչէր Ա­թէն­քի քա­ղա­քա­պե­տա­կան փո­ղե­րա­խում­բին կող­մէ, ո­րուն կը յա­ջոր­դէին Հ.Մ.Ը.Մ.-ի սկաուտ­նե­րու եր­կար շար­քե­րը, հպար­տօ­րէն պար­զած ըլ­լա­լով ազ­գա­յին դրօշ­նե­րը։

Ս­կաուտ­նե­րու նո­ւա­գա­խում­բը եւս հնչե­ցուց կշռու­թա­ւոր ե­ղա­նակ­ներ, իսկ ե­տին՝ կը հե­տե­ւէին պաշ­տօ­նա­կան հիւ­րե­րու խում­բը եւ ժո­ղովր­դա­յին բազ­մա­հա­րիւր հա­մախմ­բու­մը։ ­Տի­րա­կան էր Հ.Յ.Դ. Ե­րիտ. միու­թեան ան­դամ­նե­րու մաս­նակ­ցու­թիւ­նը, ո­րոնք մե­ծա­դիր պաս­տառ­նե­րով կը յայտ­նէին ի­րենց պա­հան­ջա­տի­րա­կան կամ­քը։ Ի տես պար­զո­ւած տպա­ւո­րիչ տե­սա­րա­նին, ան­ցորդ­նե­րու եւ վա­րորդ­նե­րու հիա­ցու­մը յայտ­նո­ւե­ցաւ ջերմ զգա­ցում­նե­րով եւ հա­յա­սի­րա­կան կե­ցո­ւած­քով։

Ան­ծա­նօթ ­Զի­նո­ւո­րի յու­շա­դամ­բա­նին առ­ջեւ ար­դէն պա­տո­ւի կանգ­նած էր ­Յու­նաս­տա­նի զի­նեալ ու­ժե­րու խառն ջո­կատ մը, զի­նո­ւո­րա­կան նո­ւա­գա­խում­բի ներ­կա­յու­թեամբ։ Հ­րա­պա­րա­կը լե­ցուն էր յոյն եւ օ­տար ներ­կա­նե­րով, ո­րոնք միա­խառ­նո­ւե­ցան հայ բազ­մու­թեան հետ եւ ա­կա­նա­տես ե­ղան ո­գե­կո­չա­կան յու­զիչ ա­րա­րո­ղու­թեան։

­Յա­ջոր­դա­բար, դափ­նեպ­սակ զե­տե­ղուե­ցաւ կա­ռա­վա­րու­թեան ա­նու­նով ար­տա­քին գոր­ծոց փոխ­նա­խա­րար Եան­նիս ­Լո­վեր­տո­սի կող­մէ։ Ա­նոր յա­ջոր­դե­ցին խորհր­դա­րա­նի, կու­սակ­ցու­թիւն­նե­րու, զի­նեալ ու­ժե­րու, ­Կիպ­րո­սի դես­պա­նա­տան, ­Կար­միր խա­չի, պոն­տա­կան միու­թեանց եւ հա­սա­րա­կա­կան կա­ռոյց­նե­րու յար­գան­քի խո­նար­հու­մը։ ­Յու­նա­հա­յու­թեան ա­նու­նով դափ­նեպ­սակ զե­տե­ղեց ընկ. Ա­րաք­սի Ա­բէ­լեան-­Գո­լա­նեան։

­Նո­ւա­գա­խում­բը հնչեցուց ­Հա­յաս­տա­նի եւ ­Յու­նաս­տա­նի ո­գերգ­նե­րը, մինչ ներ­կա­նե­րը միա­բե­րան եր­գե­ցին, ստեղ­ծե­լով յու­զու­մի եւ վե­րաց­ման պա­հեր, յար­գե­լով յի­շա­տա­կը ա­նոնց, ո­րոնք ին­կան հա­յու­թեան դէմ գոր­ծո­ւած ա­մե­նա­մեծ ո­ճի­րի օ­րե­րուն։

­Պա­հա­կա­խում­բի պատ­շաճ ա­րա­րո­ղու­թե­նէն ետք, պաշ­տօ­նա­կան հիւ­րե­րը մօ­տե­ցան Հ.Մ.Ը.Մ.-ի սկաուտ­նե­րու տպա­ւո­րիչ խում­բին եւ շնոր­հա­ւո­րու­թիւն­ներ յայտ­նե­ցին ա­նոնց ան­թե­րի ներ­կա­յու­թեան հա­մար։

***

ՀԱՄԱԺՈՂՈՎՐԴԱՅԻՆ ՔԱՅԼԱՐՇԱՒ ԵՒ ՑՈՅՑ ԴԷՊԻ ԹՐՔԱԿԱՆ ԴԵՍՊԱՆԱՏՈՒՆ

­Հայ ե­րի­տա­սար­դու­թեան բո­ղո­քի ձայ­նը ճեղ­քեց Ա­թէն­քի եր­կին­քը

­Հա­յոց ցե­ղաս­պա­նու­թեան 111-ա­մեա­կի ցու­ցա­կան ե­լոյթ­նե­րու ա­մէ­նէն յատ­կան­շա­կան բա­ժի­նը հան­դի­սա­ցաւ բո­ղո­քի քայ­լար­շա­ւը եւ ցոյ­ցը դէ­պի Ա­թէն­քի թրքա­կան դես­պա­նա­տուն, որ ի­րա­գոր­ծո­ւե­ցաւ Ուր­բաթ, 24 Ապ­րիլ 2026-ի ե­րե­կո­յեան, յա­ջոր­դե­լով ­Նէա Զ­միռ­նիի հայ­կա­կան յու­շար­ձա­նին առ­ջեւ յար­գան­քի ե­լոյ­թը եւ բա­րե­խօ­սա­կան կար­գը։

Հ.Յ.Դ. ­Յու­նաս­տա­նի Ե­րի­տա­սար­դա­կան միու­թեան հրա­ւէ­րին ըն­դա­ռա­ջե­լով, հա­րիւ­րա­ւոր ե­րի­տա­սարդ­ներ եւ հայ­րե­նա­կից­ներ, մատ­ղաշ տա­րի­քի հա­յոր­դի­նե­րէն մին­չեւ տա­րէց մեր ազ­գա­կից­նե­րը, հաս­տա­տե­ցին ի­րենց վճռա­կամ ու միա­հա­մուռ ներ­կա­յու­թիւ­նը՝ բո­ղո­քե­լու հա­յու­թեան դէմ շա­րու­նա­կո­ւող ա­նար­դա­րու­թեան հա­մար։

Օ­րո­ւան ի­րա­վի­ճա­կը իս­կա­պէս դժո­ւար ե­ղաւ, ո­րով­հե­տեւ նոյն պա­հե­րուն կը կա­տա­րո­ւէր Ֆ­րան­սա­յի նա­խա­գահ Էմ. ­Մաք­րո­նի պաշ­տօ­նա­կան այ­ցե­լու­թիւ­նը, իսկ Ա­թէն­քի կեդ­րո­նը փակ կը մնար ինք­նա­շարժ­նե­րու եր­թե­ւե­կին հա­մար։ Այ­սու­հան­դերձ, մեր հայ­րե­նա­կից­նե­րը հա­ւա­քա­բար եւ կուռ շար­քե­րով ար­դէն բո­լո­րո­ւած էին Հ.Յ.Դ. Ե­րիտ. միու­թեան տե­ղե­կա­տո­ւա­կան կրպա­կին շուրջ, որ քա­նի մը օ­րե­րէ ի վեր կը գոր­ծէր ­Սին­տաղ­մա­յի կեդ­րո­նա­կան հրա­պա­րա­կին վրայ։

Ո­րո­շեալ ժա­մուն, կազ­մա­կեր­պիչ­նե­րու ցուց­մունք­նե­րուն հե­տե­ւե­լով, ժո­ղո­վուր­դը տեղ գրա­ւեց մայր ճամ­բուն վրայ, իսկ հրա­պա­րա­կին ու խորհր­դա­րա­նին առ­ջեւ շրջող յոյն եւ օ­տար ժո­ղո­վուր­դը գնա­հա­տան­քի ար­տա­յայ­տու­թիւն­նե­րով զօ­րա­վիգ կը կանգ­նէր ցոյ­ցին։

Եր­կու մե­ծա­դիր դրօ­շակ­ներ, մին ­Հա­յաս­տա­նի եւ միւ­սը Ար­ցա­խի, ա­ռաջ­նոր­դե­ցին եր­կար թա­փօ­րը։ Հ.Յ.Դ. ­Պա­տա­նե­կան միու­թեան տաս­նեակ ան­դամ­նե­րը ա­մուր բռնած էին դրօշ­նե­րը, պար­զե­լով տպա­ւո­րիչ պատ­կեր մը եր­թի ըն­թաց­քին։ Ա­նոնց կը հե­տե­ւէին մեր ե­րի­տա­սարդ­նե­րը, ո­րոնց ձեռ­քե­րէն վեր կը բարձ­րա­նա­յին պաս­տառ­նե­րը՝ պա­հան­ջա­տի­րա­կան զա­նա­զան կար­գա­խօս­նե­րով։ Ե­տին, ժո­ղո­վուր­դի խիտ շար­քե­րը կը յա­ռա­ջա­նա­յին ծանր կշռոյ­թով։ Ա­պա­հո­վու­թեան խիստ պայ­ման­ներ կը տի­րէին հսկող ոս­տի­կան­նե­րուն կող­մէ։ ­Յատ­կան­շա­կան ե­ղաւ զրա­հա­պատ ոս­տի­կա­նա­կան ջո­կատ­նե­րու կող­մէ եր­թի հսկու­մը, որ ան­նա­խըն­թաց պատ­կեր մը կը ներ­կա­յացնէր։ Ա­նոնք յատ­կա­պէս կանգ­նած էին մեր մատ­ղաշ պա­տա­նի­նե­րու կող­քին, եր­կու մեծ դրօշ­նե­րու եր­կայն­քին, սա­կայն ան­մի­ջա­կան ե­ղաւ ցոյ­ցի պա­տաս­խա­նա­տու­նե­րու մի­ջամ­տու­թիւ­նը՝ խնդրե­լով, որ վերջ տրո­ւի այդ սրտնե­ղիչ պատ­կե­րին եւ ա­նոնք հե­ռա­նան պա­տա­նի­նե­րուն քո­վէն։ ­Քիչ յե­տոյ, ջո­կա­տը մեկ­նե­ցաւ եւ միա­ցաւ ընդ­հա­նուր ու­ժին, որ ար­գի­լեց ժո­ղովր­դա­յին թա­փօ­րի մեր­ձե­ցու­մը թրքա­կան դես­պա­նա­տուն։

­Քայ­լար­շա­ւի ամ­բողջ տե­ւո­ղու­թեան, միա­կամ ու­ժով վեր խո­յա­ցաւ ե­րի­տա­սար­դու­թեան բո­ղո­քի ձայ­նը, ­Թուր­քիոյ եւ Ատր­պէյ­ճա­նի կող­մէ ռազ­մա­տենչ ա­րարք­նե­րու դա­տա­պար­տու­մով, Ար­ցա­խի հայ­կա­կա­նու­թեան եւ մեր ժո­ղո­վուր­դի վե­րա­դար­ձի ի­րա­ւուն­քին պա­հան­ջով, ­Ցե­ղաս­պա­նու­թեան ճա­նաչ­ման հա­տուց­ման պա­հան­ջով ու այլ լո­զունգ­նե­րով։ Ա­մէն կողմ լսո­ւե­ցան հա­յու­թեան բո­ղո­քի ար­տա­յայ­տու­թիւն­նե­րը, մինչ ան­ցորդ­ներն ու վա­րորդ­նե­րը զօ­րա­վիգ կը կանգ­նէին յու­նա­հա­յու­թեան ար­դար ձայ­նին։

­Յատ­կան­շա­կան է, որ թա­փո­րի յա­ռաջ գնա­լու պա­հուն, Ֆ­րան­սա­յի նա­խա­գա­հի տիկ­նոջ ինք­նա­շարժ­նե­րու եր­թը ան­ցաւ ցոյ­ցի վայ­րէն եւ ա­կա­նա­տես դար­ձաւ հա­յու­թեան բո­ղո­քի եր­կար թա­փո­րին։

­Ժո­ղովր­դա­յին եր­թը հա­սաւ ­Ռի­ղի­լիս հրա­պա­րակ, թրքա­կան դես­պա­նա­տու­նէն հա­զիւ քա­նի մը հա­րիւր մեթր հե­ռա­ւո­րու­թեան վրայ, ան­գամ մը եւս դէմ յան­դի­ման գա­լով տա­րի­նե­րու կրկնո­ւող տգեղ պատ­կե­րին։ Զ­րա­հա­պատ եր­կու մեծ կառ­քեր փա­կած էին զու­ցա­րար­նե­րու ճամ­բան, իսկ ոս­տի­կա­նա­կան ու­ժե­րը ա­նոնց առ­ջեւ կ­՚ար­գի­լէին մօ­տե­նալ դես­պա­նա­տան շէն­քը։
­Բո­ղո­քի եր­թը կանգ ա­ռաւ հրա­պա­րա­կին վրայ, մինչ բա­ցա­գան­չու­թիւն­նե­րը ա­ւե­լի սաստ­կա­ցան, որ­պէս­զի հա­յու­թեան ձայ­նը հաս­նի մին­չեւ դես­պա­նա­տան պա­տե­րը։

­Տեղ­ւոյն վրայ, գոր­ծադ­րո­ւե­ցաւ խօս­քե­րու հա­կիրճ յայ­տա­գիր մը։ Հ.Յ.Դ. ­Պա­տա­նե­կան միու­թեան ան­դամ ընկ. Ալ­պէր ­Մար­տի­կեան ըն­թեր­ցեց միու­թեան ա­նու­նով ու­ղերձ մը, յայտ­նե­լով հայ պա­տա­նի­նե­րու կամ­քը՝ դառ­նա­լու ­Հայ դա­տի պա­հան­ջա­տի­րու­թեան ա­պա­գայ դրօ­շա­կակիր­նե­րը։ Ա­նոր ե­տին կանգ­նած էին մեծ թի­ւով պա­տա­նի­ներ, ո­րոնք պաս­տառ­ներ բարձ­րա­ցու­ցած էին՝ պատ­մա­կան ­Հա­յաս­տա­նի եւ Ար­ցա­խի քա­ղաք­նե­րու ա­նուն­նե­րով։

Ա­պա, Ե­րիտ. միու­թեան խօս­նա­կը հրա­ւի­րեց ներ­կայ ե­ղող ­Պոն­տա­կան միու­թեան եւ ա­նոնց ե­րի­տա­սար­դա­կան կա­ռոյ­ցի ներ­կա­յա­ցու­ցիչ­ներ Եոր­ղոս ­Քու­թա­քի­տի­սը եւ ­Նի­քոս Օր­ֆա­նի­տի­սը, ո­րոնք կուռ զօ­րակ­ցա­կան ու­ղերձ­նե­րով շեշ­տը դրին ­Թուր­քիոյ եւ Ատր­պէյ­ճա­նի կող­մէ կա­տա­րո­ւած ո­ճիր­նե­րուն, քրիս­տո­նեայ ժո­ղո­վուրդ­նե­րու բնաջնջ­ման ու ա­նոնց օր­րան­նե­րու ան­հե­տաց­ման վրայ, միա­ժա­մա­նակ պայ­քա­րի կոչ ուղ­ղե­ցին ե­րի­տա­սար­դու­թեան։ Եր­կու խօս­քե­րը ըն­դու­նո­ւե­ցան ժո­ղո­վուր­դի ջերմ ծա­փող­ջոյն­նե­րով ու գնա­հա­տան­քի ար­տա­յայ­տու­թեամբ։

­Մեր ե­րի­տա­սարդ­նե­րու հսկայ խում­բը շրջա­նակ մը կազ­մած էր ժո­ղո­վուր­դին առ­ջեւ եւ բարձ­րա­խօ­սէն լսո­ւած խօս­քե­րով զա­նոնք կը կրկնէր ա­ւե­լի ու­ժեղ ձայ­նով, իսկ մեր պա­տա­նի­նե­րու ստո­ւար խում­բը, իւ­րա­քան­չիւ­րը ե­ռա­գոյն դրօ­շակ իր ձեռ­քին, կը հե­տե­ւէր ե­րի­տա­սարդ­նե­րու բա­ցա­գան­չու­թիւն­նե­րուն։

­Պա­հու մը, Հ.Յ.Դ. Ե­րի­տա­սար­դա­կան միու­թեան կող­մէ ե­ռան­դամ պա­տո­ւի­րա­կու­թիւն մը, ­Հա­յաս­տա­նի եւ Ար­ցա­խի դրօշ­նե­րը ձե­ռին, յա­ռա­ջա­ցան դէ­պի թրքա­կան դես­պա­նա­տուն, յանձ­նե­լու հա­մար բո­ղո­քի յու­շա­գի­րը։ Ա­նոնց կ­՚ըն­կե­րակ­ցէր ոս­տի­կա­նա­կան ու­ժե­րու ա­ւագ հրա­մա­նա­տա­րը։ ­Պա­տո­ւի­րա­կու­թիւ­նը ճեղ­քեց ոս­տի­կա­նա­կան ջո­կատ­նե­րը եւ շա­րու­նա­կեց իր ճամ­բան մին­չեւ դես­պա­նա­տուն։ ­Շէն­քէն քա­նի մը տաս­նեակ մեթր ա­ռաջ, ոս­տի­կա­նա­պե­տը կտրուկ ար­գի­լեց յա­ռա­ջա­նալ, յայտ­նե­լով, թէ յու­շա­գի­րը կա­րե­լի է զե­տե­ղել ո­րե­ւէ տեղ բա­ցի յանձ­նե­լէ բուն «հաս­ցէա­տի­րոջ»։ Ան­գամ մը եւս կը կրկնո­ւէր վեր­ջին տա­րի­նե­րու ան­հա­ճոյ պատ­կե­րը, ուր ոս­տի­կան­նե­րը գոր­ծադ­րե­լով վե­րէն հա­սած հրա­հանգ­ներ, կ­՚ար­գի­լէին խա­ղաղ մեր­ձե­ցու­մը եւ յու­շա­գի­րի յանձ­նու­մը։ ­Բուռն ե­ղաւ պա­տո­ւի­րա­կու­թեան հա­կազ­դե­ցու­թիւ­նը հրա­մա­նա­տա­րին։ ­Շեշ­տա­կի ո­ճով՝ ա­նոր յայտ­նո­ւե­ցաւ, թէ ոչ մէկ այլ երկ­րի մէջ ուր նման բո­ղո­քի հա­ւաք­ներ տե­ղի կ­՚ու­նե­նան, ար­գի­լում կը պար­տադ­րո­ւի մօ­տե­նա­լու դես­պա­նա­տան շէն­քին եւ յու­շա­գիր յանձ­նե­լու։ ­Հա­կա­ռակ ար­դար բո­ղո­քին, ոս­տի­կա­նա­պե­տը պնդեց հրա­հանգ ստա­ցած ըլ­լա­լու հան­գա­ման­քին վրայ ու թե­լադ­րեց յու­շա­գի­րը զե­տե­ղել… ո­րե­ւէ ծա­ռի կամ պա­տի վրայ։
­Պա­տո­ւի­րա­կու­թիւ­նը մեր­ժե­լով այս ան­պա­տիւ կար­գադ­րու­թիւ­նը, տե­ղի չտո­ւաւ պաշ­տօ­նա­տա­րի ցուց­մուն­քին եւ նա­խընտ­րեց ետ վե­րա­դառ­նալ։

­Նոյն պա­հուն, ի տես պար­զո­ւած պատ­կե­րին, ժո­ղո­վուր­դի պոռթ­կու­մը ա­ւե­լի սաստ­կա­ցաւ ու լո­զունգ­նե­րը լե­ցու­ցին հրա­պա­րա­կի մի­ջա­վայ­րը։ ­Խօսք ա­ռաւ Հ.Յ.Դ. ­Հայ դա­տի յանձ­նա­խում­բի կող­մէ ընկ. ­Յա­րու­թիւն Ս­պար­թա­լեան, որ յայտ­նեց, թէ ամ­բողջ աշ­խար­հի տա­րած­քին, այս օ­րը հա­յու­թիւ­նը միա­կամ ու­ժով եւ պա­հան­ջա­տի­րու­թեան անն­կուն կամ­քով պի­տի շա­րու­նա­կէ հե­տապն­դել մեր ար­դար դա­տը, մին­չեւ ար­դա­րու­թեան վերջ­նա­կան հաս­տա­տու­մը։

Հ.Յ.Դ. Ե­րիտ. միու­թեան ան­դամ ընկ. ­Փա­թիլ ­Պար­ղու­տեան ըն­թեր­ցեց թուրք դես­պա­նին ուղ­ղո­ւած յու­շա­գի­րը, ընդգ­ծե­լով թուրք-ատր­պէյ­ճա­նա­կան յար­ձա­կո­ղա­կա­նու­թեան ե­րե­սը, ­Հա­յոց ցե­ղաս­պա­նու­թեան ան­ժա­ման­ցե­լիու­թեան ի­մաս­տը եւ հայ ե­րի­տա­սար­դու­թեան պայ­քա­րու­նակ ո­գին։

­Զայ­րոյ­թի շի­կա­ցած մթնո­լոր­տի իբ­րեւ ար­տա­յայ­տու­թիւն, ե­րի­տա­սարդ­նե­րը այ­րե­ցին պաս­տառ մը, ո­րուն վրայ զե­տե­ղո­ւած էին թրքա­կան նո­րօ­րեայ ժա­մա­նակ­նե­րու մո­լեգ­նու­թեան եր­կու գլխա­ւոր դէմ­քե­րու՝ Էր­տո­ղա­նի եւ Ա­լիե­ւի նկար­նե­րը։

­Պահ մը, մեր ե­րի­տա­սար­դու­թեան լայն շղթան, ընդվ­զած ըլ­լա­լով յու­շա­գի­րի յանձ­նու­մի մեր­ժու­մէն, ա­րագ շար­ժով մը յա­ռա­ջա­ցաւ դէ­պի ոս­տի­կա­նա­կան ջո­կատ­նե­րու գի­ծը՝ զայն խզե­լու պա­հան­ջով, որ­պէս­զի հաս­նին դես­պա­նա­տան առ­ջեւ։ Հս­կող ըն­կեր­նե­րու մի­ջամ­տու­թեամբ, կա­րե­լի ե­ղաւ կա­սեց­նել ե­րի­տա­սարդ­նե­րու յա­ռաջ­խա­ղաց­քը, որ­պէս­զի ոս­տի­կա­նա­կան ու­ժե­րուն հետ հա­ւա­նա­կան բա­խու­մի ա­ռաջ­քը առ­նո­ւի։ ­Բազ­մա­թիւ ե­րի­տա­սարդ­ներն ու պա­տա­նի­նե­րը շա­րու­նա­կե­ցին զօ­րա­ւոր բա­ցա­գան­չել լո­զունգ­նե­րը, մինչ ժո­ղո­վուր­դը իր ձայ­նով եւս կը հե­տե­ւէր ա­նոնց ուժ­գին ար­տա­յա­տու­թիւն­նե­րուն։

­Ցոյ­ցի պա­տաս­խա­նա­տու­նե­րու թե­լադ­րան­քին հե­տե­ւե­լով, ցու­ցա­րար­նե­րը նկա­տե­ցին, թէ քայ­լար­շա­ւը հա­սաւ իր նպա­տա­կին, թուրք պե­տու­թիւ­նը ստա­ցաւ յու­նա­նա­հու­թեան ու­ղեր­ձը, բո­ղո­քի ձայ­նը լսե­լի դար­ձաւ, ցոյց տա­լով, թէ մեր ար­դար պա­հան­ջա­տի­րու­թիւ­նը կանգ չի կրնար առ­նել ո­րե­ւէ ար­հես­տա­կան կամ քա­ղա­քա­կան խո­չըն­դո­տի առ­ջեւ։ ­Պի­տի շա­րու­նա­կենք պայ­քա­րիլ, մե­ծով ու փոք­րով, մին­չեւ վերջ­նա­կան ար­դա­րու­թիւն։

­Յու­զու­մի պիրկ մթնո­լոր­տը իր ա­ւար­տին հա­սաւ յու­նաց եւ հայ­կա­կան ո­գերգ­նե­րու միա­բե­րան հնչու­մով բո­լոր մաս­նակ­ցող­նե­րուն կող­մէ։

***

Բարեխօսական կարգ եւ յարգանքի ելոյթ Նէա Զմիռնիի յուշակոթողին առջեւ

­Հա­յոց ցե­ղաս­պա­նու­թեան ո­գե­կո­չում­նե­րու կար­գին, ա­ռանձ­նա­յատուկ տեղ կը գրա­ւէ ­Նէա Զ­միռ­նիի ­Հա­յոց ցե­ղաս­պա­նու­թեան յու­շա­կո­թո­ղին առ­ջեւ ի­րա­գոր­ծո­ւող յար­գան­քի ե­լոյ­թը ու բա­րե­խօ­սա­կան կար­գը, յար­գե­լու հա­մար յի­շա­տա­կը մէ­կու­կէս մի­լիոն սրբա­դա­սո­ւած նա­հա­տակ­նե­րուն, ո­րոնց հան­դէպ յար­գան­քի տուր­քը կը կազ­մէ յու­նա­հա­յու­թեան յատ­կան­շա­կան ար­տա­յայ­տու­թիւն­նե­րէն մին։
Ուր­բաթ, 24 Ապ­րիլ 2026-ի ե­րե­կո­յեան, յու­նա­հայ գա­ղու­թի պար­ծան­քը հան­դի­սա­ցող Խ­րի­սոս­թո­մու Զ­միռ­նիս հրա­պա­րա­կին վրայ կանգ­նած «­Զան­գակ-յու­շա­կո­թող»-ին շուրջ ներ­կայ ե­ղող մե­ծա­թիւ հայ­րե­նա­կից­նե­րու կող­քին, ակ­նե­րեւ էր յոյն պաշ­տօ­նա­կան հիւ­րե­րու մաս­նակ­ցու­թիւ­նը, ո­րոնք գլուխ խո­նար­հե­ցին մեր ան­հա­մար նա­հա­տակ­նե­րու յի­շա­տա­կին եւ ի­րենց զօ­րակ­ցա­կան խօս­քե­րով ցոյց տո­ւին հէլ­լէն ժո­ղո­վուր­դի ան­վե­րա­պահ ու ան­սա­կարկ զգա­ցում­նե­րը։

­Յի­շա­տա­կի ե­լոյ­թին յու­նա­հայ կա­ռոյց­նե­րու կրօ­նա­կան, ազ­գա­յին, քա­ղա­քա­կան եւ միու­թե­նա­կան բո­լոր գոր­ծօն­նե­րը հաս­տա­տե­ցին ի­րենց ներ­կա­յու­թիւ­նը։ Ա­ռաջ­նորդ Սր­բա­զան հօր՝ Տ. ­Սա­հակ եպս. Ե­մի­շեա­նի կող­քին կանգ­նած էին ­Հայ կա­թո­ղի­կէ ժո­ղովր­դա­պետ ­Մի­քա­յէլ վրդ. ­Պա­սա­լէ, հայ ա­ւե­տա­րա­նա­կան ե­կե­ղե­ցե­ւոյ վե­րա­պա­տո­ւե­լի ­Վի­գէն ­Չո­լա­քեան, կրօ­նա­կան դա­սը, ­Նէա Զ­միռ­նիի մետ­րո­պո­լի­տի ներ­կա­յա­ցու­ցիչ վար­դա­պե­տը եւ անկ­լի­քան ե­կե­ղեց­ւոյ հո­վի­ւը։ Ազ­գա­յին վար­չու­թեան կող­մէ ներ­կայ ե­ղան ա­տե­նա­պետ ­Նա­զար Ա­ւա­գեան եւ ան­դամ­նե­րը, Հ.Յ.Դ. ­Կեդր. կո­մի­տէի ներ­կա­յա­ցու­ցիչ ընկ. Հ­ռիփ­սի­մէ ­Յա­րու­թիւ­նեան եւ ան­դամ­նե­րը, ինչ­պէս նաեւ Հ.Կ.­Խա­չի, ­Հա­մազ­գա­յի­նի եւ Հ.Մ.Ը.Մ.-ի վար­չա­կան­նե­րը։

­Յու­նա­կան կող­մէն ի­րեց ներ­կա­յու­թեամբ ե­լոյ­թը պա­տո­ւե­ցին Ար­դա­րա­դա­տու­թեան նա­խա­րա­րու­թեան քար­տու­ղար ­Փե­լոբս ­Լաս­քոս, ­Հել­լէն խորհր­դա­րա­նի ե­րես­փո­խան եւ հայ-յու­նա­կան միջ­խորհր­դա­րա­նա­կան խում­բի նա­խա­գահ ­Վա­սի­լիս Ի­քո­նո­մու, «Փ­լեւ­սի» կու­սակ­ցու­թեան նա­խա­գահ եւ խորհրդա­րա­նի նախ­կին նա­խա­գահ ­Զոի ­Քոնս­թան­տո­փու­լու, ­Փա­սօք կու­սակ­ցու­թեան ե­րես­փո­խան ­Փաւ­լոս Խ­րիս­թի­տիս, Ատ­տի­կէի փոխ­նա­հան­գա­պետ Խ­րիս­թի­նա ­Քե­ֆա­լո­յեա­նի, ­Նէա Զ­միռ­նիի քա­ղա­քա­պետ Եոր­ղոս ­Քու­թե­լա­քիս, քա­ղա­քա­պե­տա­կան խոր­հուր­դի ան­դամ­ներ եւ շրջա­նի հա­սա­րա­կա­կան միու­թիւն­նե­րու ներ­կա­յա­ցու­ցիչ­ներ։

­Յար­գան­քի ե­րե­կո­յին բա­ցու­մը կա­տա­րեց ընկ. ­Շո­ղիկ ­Տա­տո­յեան, որ իր խօս­քին մէջ նշեց թրքա­կան պե­տու­թեան ցե­ղաս­պա­նա­կան քա­ղա­քա­կա­նու­թիւ­նը, որ պատ­ճառ դար­ձաւ քրիս­տո­նեայ ժո­ղո­վուրդ­նե­րու բնաջնջ­ման եւ հայ­րե­նիք­նե­րու կորս­տեան։ Ան յա­տուկ անդ­րա­դարձ կա­տա­րեց Ար­ցա­խի ող­բեր­գու­թեան մա­սին, ման­րա­մաս­նե­լով Ատր­պէյ­ճա­նի կող­մէ Ար­ցա­խի դէմ շղթա­յա­զեր­ծո­ւած պա­տե­րազ­մի ծալ­քե­րը, որ յան­գե­ցաւ մեր ար­ծո­ւա­բոյ­նի կո­րուս­տին եւ հա­յա­թափ­ման։ Ան դա­տա­պար­տեց ­Թուր­քիոյ կող­մէ մեր­ժու­մի քա­ղա­քա­կա­նու­թիւ­նը, մատ­նան­շե­լով, թէ անվ­ճիր մնա­ցած ցե­ղաս­պա­նու­թիւն­նե­րը կը շա­րու­նա­կեն պատ­ճառ դառ­նալ նոր ո­ճիր­նե­րու՝ հայ ժո­ղո­վուր­դի եւ տա­րա­ծաշր­ջա­նի ազ­գե­րուն հան­դէպ։

Ո­րո­ւան հան­դի­սա­վա­րը յա­տուկ նշում կա­տա­րեց ­Յու­նաս­տա­նի խորհր­դա­րա­նին կող­մէ ­Հա­յոց ցե­ղաս­պա­նու­թեան պաշ­տօ­նա­կան ճա­նաչ­ման ո­րո­շու­մին, որ իւ­րա­յա­տուկ տեղ կը գրա­ւէ հա­յու­թեան ար­դար հա­տուց­ման գոր­ծըն­թա­ցին մէջ, ցոյց տա­լով յոյն ազ­գի ան­վե­րա­պահ զգա­ցում­ներն ու զօ­րակ­ցու­թիւ­նը հա­յու­թեան հան­դէպ։ ­Խօ­սո­ղը անդ­րա­դարձ կա­տա­րեց ­Նէա Զ­միռ­նիի յու­շար­ձա­նի կանգ­նու­մին մա­սին, որ կը խորհր­դան­շէ եր­կու բախ­տա­կից ժո­ղո­վուրդ­նե­րու անն­կուն կամ­քը եւ միու­թիւ­նը։

Ան շեշ­տեց, թէ հայ ազ­գը պի­տի շա­րու­նա­կէ իր պայ­քա­րի ու­ղին, որ­պէս­զի վերջ­նա­կան ար­դա­րու­թիւ­նը եւ հա­տու­ցու­մը վե­րա­կանգ­նեն մեր ժո­ղո­վուր­դի ար­դա­րու­թեան պա­հան­ջը։

­Հա­յու­թեան ուղ­ղո­ւած զօ­րակ­ցա­կան խօս­քե­րով հան­դէս ե­կան վե­րը նշուած պաշ­տօ­նա­կան ներ­կա­նե­րը։ ­Յատ­կանշա­կան էր Ար­դա­րադա­տու­թեան ընդհ. քար­տու­ղա­րի ու­ղեր­ձը, որ կուռ խօս­քով մը բնո­րո­շեց ­Հա­յոց ցե­ղաս­պա­նու­թեան ի­րա­ւա­կան շրջա­գի­ծը, շեշ­տը դնե­լով դա­տա­պարտ­ման եւ հա­տուց­ման ի­րա­ւուն­քին վրայ, յե­նո­ւե­լով մի­ջազ­գա­յին օ­րէն­քի ու­ժին ու ան­ժա­ման­ցե­լիու­թեան վրայ։ ­Հայ ժո­ղո­վուր­դին հան­դէպ ի­րենց տա­ծած զգա­ցում­նե­րը ար­տա­յայ­տե­ցին մնա­ցեալ խօ­սող­նե­րը եւս, մատ­նա­ցոյց ը­նե­լով թրքա­կան պե­տու­թեան ան­մարդ­կա­յին ո­ճիր­նե­րը, Ատր­պէյ­ճա­նի յար­ձա­կո­ղա­կա­նու­թիւ­նը եւ ան­վերջ պայ­քա­րե­լու հրա­մա­յա­կա­նը, ի խնդիր ցե­ղաս­պա­նո­ւած ժո­ղո­վուրդ­նե­րու ար­դար դա­տին։ ­Նէա Զ­միռ­նիի քա­ղա­քա­պե­տը յա­տուկ նշում կա­տա­րեց ­Հա­յոց ցե­ղաս­պա­նու­թեան յու­շա­կո­թո­ղին մա­սին, ընդգ­ծե­լով հա­յու­թեան բազ­մա­մեայ ներ­կա­յու­թիւ­նը եւ յա­ռաջ­դի­մու­թիւ­նը քա­ղա­քի կեան­քէն ներս։ ­Բո­լոր խօս­քե­րը, ի­րենց զգա­ցա­կան եւ քա­ղա­քա­կան բո­վան­դա­կու­թեամբ, ար­ժա­նա­ցան ներ­կա­նե­րու գնա­հա­տան­քին, ցոյց տա­լով նաեւ հա­յու­թեան յար­գան­քը յոյն ժո­ղո­վուր­դի ան­վե­րա­պահ կե­ցո­ւած­քին հան­դէպ։

­Բեմ հրա­ւի­րո­ւե­ցաւ կրօ­նա­կան դա­սը, որ Ա­ռաջ­նորդ Սր­բա­զան հօր գլխա­ւո­րու­թեամբ կա­տա­րեց բա­րե­խօ­սա­կան կար­գը եւ հնչե­ցուց օ­րո­ւան պատ­շաճ ա­ղօթք­նե­րը, յու­զու­մի պա­հեր ստեղ­ծե­լով ներ­կա­նե­րուն մէջ։ Սր­բա­զան հայ­րը ի­մաս­տա­լից քա­րո­զով մը վեր ա­ռաւ հայ ե­րի­տա­սար­դու­թեան պայ­քա­րու­նակ ո­գին, շեշ­տը դնե­լով պայ­քա­րը յա­րա­տեւ շա­րու­նա­կե­լու անհ­րա­ժեշ­տու­թեան վրայ, որ­պէս­զի հա­յու ար­դար դա­տը գտնէ իր ու­ղին եւ հաս­նի վերջ­նա­կան ար­դար լուծ­ման։

­Հուսկ, կա­տա­րո­ւե­ցաւ դափ­նեպ­սակ­նե­րու զե­տեղ­ման յու­զիչ ա­րա­րո­ղու­թիւ­նը։ ­Յու­նա­հայ գա­ղու­թի ա­նու­նով զե­տե­ղու­մը կա­տա­րեց ­Մե­ծի ­Տանն ­Կի­լի­կիոյ կա­թո­ղի­կո­սու­թեան Ազ­գա­յին կեդ­րո­նա­կան վար­չու­թեան ան­դամ Ար­մէն ­Տէ­րեան, ո­րուն յա­ջոր­դե­ցին յոյն պաշ­տօ­նա­տար­նե­րու զե­տե­ղում­նե­րը։ ­Յար­գան­քի պա­հուն, քա­ղա­քա­պե­տու­թեան փո­ղե­րա­խում­բը հնչե­ցուց հել­լէն եւ հայ­կա­կան ո­գերգ­նե­րը, ո­րոնց ըն­կե­րակ­ցե­ցաւ ժո­ղո­վուր­դի միա­բե­րան եր­գե­ցո­ղու­թիւ­նը։ Հ.Մ.Ը.Մ.-ի սկաուտ­նե­րու պա­տո­ւոյ պա­հա­կա­խում­բը, պար­զած ու­նե­նա­լով ­Յու­նաս­տա­նի, ­Հա­յաս­տա­նի, Ար­ցա­խի եւ միու­թեան դրօշ­նե­րը, յա­տուկ փայլ մը տո­ւաւ պա­հու խորհր­դա­ւո­րու­թեան։

Ա­ւար­տին, ներ­կայ ժո­ղո­վուր­դը յու­զու­մով մօ­տե­ցաւ յու­շար­ձա­նին եւ ծա­ղիկ­ներ խո­նար­հեց պա­տո­ւան­դա­նին վրայ։

­Յար­գան­քի ե­րե­կոն իր ա­ւար­տին հա­սաւ օ­րո­ւան հան­դի­սա­վա­րի կո­չով, յա­ջոր­դա­բար ուղ­ղո­ւե­լու դէ­պի ­Սին­տաղ­մա եւ մաս­նա­կից դառ­նա­լու հա­մա­ժո­ղովր­դա­յին քայ­լար­շա­ւին ու ցոյ­ցին դէ­պի թրքա­կան դես­պա­նա­տուն։

Ազատ օր